Een passende plek voor moderne zorgprofessionals om een middag en avond in een als open en veilig ervaren setting bezig te zijn met ‘Niet alles wat hoeft, kan’. Er is nagedacht over de moeilijke en de makkelijke vragen rondom het laatste levenseinde, geluisterd naar uitleg over omgaan met stervensstatistieken, er is geoefend met gesprekken over echte casussen gespeeld door acteurs, er was informatie over de Sterfstijlen van stichting STEM en er was veel ruimte voor collegiale ontmoeting en voor uitwisseling van ervaringen.

Een bloemlezing uit de reacties die de 18 deelnemers op hun evaluatieformulieren schreven onder het kopje ‘Wat is allerbelangrijkste dat u van de training “Gesprekken over leven met de dood” overhoudt?’

• De techniek van gesprekken
• Durf te confronteren; blijf bij eigen gevoel
• De USB stick
• Dat iedere patiënt andere behoeften heeft
• Hoe moeilijk het blijft
• LUIS-TE-REN en aansluiten op de sterfstijl per patiënt
• De vragen die ik niet durf te stellen en dat je niks fout kan doen
• Dat communicatie tussen arts & vpk van groot belang is en dat artsen en specialisten ook kunnen worstelen in gesprekken over leven & dood.
• Het gevoel dat ik op de goede weg met gesprekken voeren…
• Dat je niet te veel van jezelf moet meenemen als hulpverlener
• Dat je op menselijk vlak moet blijven communiceren
• Dat verschillende stijlen van omgaan met de dood vragen om meer aansluiten bij de patiënt
• Dat het belangrijk is voor mensen in het werkveld om te oefenen met “NIET praten over behandelen”
• Dat je ruimte moet maken voor de existentiële vragen naast alle technische aspecten van de palliatieve fase en dat je ruimte voor patiënt en familie moet creëren om toe te komen aan gevoelens en rouw
• Durf te vragen!

Geschreven door Geeske Hendriksen.

De Lange was bijna dertig jaar redacteur bij Het Parool. Als hij zijn column start in oktober 2014 is hij  ‘uitbehandeld’. De column krijgt de titel Deadline. En, zo staat er: “Hij verkent, vermoedelijk niet lang meer, de route naar zijn aangekondigde dood.” Het duurde vijf maanden en vijf maanden lang schreef hij wekelijks over dat geleende leven.

Hij is mijn muze omdat hij bleef praten. Niet stil viel. Toch schrijft hij op 11 april 2015 in zijn laatste column: “Ik zal niemand per se aan­raden in het aangezicht van de dood een column te beginnen. Zeker, het heeft me waanzinnig veel gebracht, ik ben overspoeld met mooie brieven, bedolven onder mails, liefde en aandacht, en ik heb het graag gedaan. Het heeft betekenis gekregen.
Maar dat publieke sterven, ­zoals het is gaan heten, is niet bevorderlijk voor de intimiteit in kleine kring. Als iedereen ­(bijna) alles weet, bedreigt dat toch het exclusieve samenzijn en voor je het weet is de column zelf het thema, niet de situatie. Of je krijgt als auteur de neiging dingen via de band te spelen, in plaats van het gesprek te ­voeren.”

Zelfs hij ontweek het gesprek over zijn leven met de dood. Hij was bijna dagelijks in goed gezelschap van gezin, goede vrienden, collega’s, kennissen. Wij wisten (bijna) alles. En we ontweken het moeilijkste. Ik hoop dat we kunnen leren.

Albert de Lange overleed op 24 april. Hij is 57 jaar geworden. Zijn advies: “Heb een mooi leven. Dat is het beste.”

De columns van Albert de Lange zijn gebundeld. Het is tijd. Laatste berichten van Albert de Lange. Ingeleid door Bert Keizer. Met bijdragen van Paul Arnoldussen. Samengesteld door Marjolein Datema en Paul Arnoldussen. Amsterdam, 2015.

Geschreven door Geeske Hendriksen.
Foto Albert de Lange ©Jan van Breda, Het Parool.